De vader van de Amerikaanse cocktail: het verhaal van Jerry Thomas
Vraag aan een bartender wie er allemaal mee begonnen is, en je hoort vrijwel meteen dezelfde naam: Jerry Thomas. In 1862 publiceerde hij het eerste drankboek in de Verenigde Staten, en daarmee veranderde hij een vak dat tot dan toe vooral in het hoofd van bartenders leefde in iets wat je kon bestuderen, nadoen en bevragen. Daarom wordt Jerry Thomas de vader van de Amerikaanse cocktail genoemd, en daarom staan zijn recepten vandaag nog steeds achter de bar.
Zijn eigen verhaal is nog vreemder én vermakelijker dan de titel doet vermoeden. Hij jaagde op goud, trad op in saloons vol diamanten, ging failliet op Wall Street en stierf met een reputatie die veel groter was dan zijn banksaldo. Hier lees je wie hij was, wat hij werkelijk deed en welke delen van de legende je beter met een korreltje zout neemt.
Wie was Jerry Thomas?
Jeremiah P. Thomas werd in 1830 geboren in Sackets Harbor, een klein plaatsje in het noorden van de staat New York. In veel versies van het verhaal wordt zijn geboorteplaats in Connecticut gelegd, maar daar leerde hij alleen het vak; daar werd hij niet geboren. Als jonge man leerde hij bartenden in de tavernes van New Haven.
Daarna trok de Californische Gold Rush hem naar het westen. Hij werkte als bartender, probeerde zijn geluk als goudzoeker en leidde volgens biografen ook een minstrelshow. Rond 1851 keerde hij terug naar de oostkust. Rijk werd hij nooit van het goudzoeken, maar de bars onderweg gaven hem iets beters: een publiek om voor op te treden.
Terug in New York werkte hij als hoofd-bartender in het Metropolitan Hotel. Later opende hij zijn eigen saloon onder Barnum's American Museum, gevolgd door een beroemde bar aan Broadway in 1866. Men noemde hem "the Professor", deels vanwege zijn showmanship en deels vanwege de snelheid waarmee hij ingewikkelde bestellingen afhandelde.
Waarom werd hij the Professor genoemd? Showmanship achter de bar
De meeste bartenders in de jaren 1850 schonken drankjes in. Thomas maakte er een show van. Hij jongleerde met flessen, bekers en mixers, en hij kleedde zich er ook naar. Beschrijvingen noemen diamanten ringen, dasspelden en een gouden Parijse horloge, met leren handschoenen als finishing touch. Hij nam zijn eigen verzilverde bartools mee en trok daarmee van plek naar plek.
Dat was meer dan alleen vermaak. Door de bar als een podium te benaderen, gaf Thomas bartenden iets wat het vak daarvoor nauwelijks had gehad: status. Een bekwame bartender kon op zichzelf al een trekpleister zijn, iemand waar gasten speciaal voor kwamen.
Als je je dat tijdperk wilt voorstellen, denk dan aan een Victoriaanse celebritychef in een bar. De drankjes waren goed, maar het optreden verkocht ze pas echt.
Het boek dat alles veranderde
In 1862 publiceerde Thomas How to Mix Drinks, or The Bon-Vivant's Companion, tegenwoordig beter bekend als de Bar-Tender's Guide. Het was het eerste drankboek dat in de Verenigde Staten werd uitgegeven.
Daarvóór gingen recepten van bartender tot bartender van mond tot mond, waardoor hetzelfde drankje per stad anders kon smaken. Thomas zette de recepten op papier en gaf elk drankje een naam, een methode en vaste verhoudingen. Tijdens zijn leven herzag hij het boek ook, en in 1887 verscheen een uitgebreide editie, twee jaar na zijn dood.
Dit deed het boek voor het vak:
- Het standaardiseerde recepten. Een bartender in Chicago en een in New York konden nu met dezelfde pagina werken.
- Het legde de "cocktail" zelf vast. In de strikte betekenis van die tijd bestond een cocktail uit sterke drank, suiker, water en bitters, en Thomas noteerde verschillende varianten op die formule.
- Het bewaarde drankjes die anders misschien verdwenen waren. Daaronder zit het oudste bekende gedrukte recept voor de whiskey sour.
- Het gaf bartenders een referentiepunt. Voor het eerst had het vak een geschreven kennisbasis.
Daarom zien historici Thomas minder als de uitvinder van cocktails en meer als degene die ze vastlegde en ordende. Dat is een kleinere claim, maar wel de juiste.
Kenmerkende drankjes: de Blue Blazer en de Tom and Jerry
Twee drankjes worden het sterkst met zijn naam verbonden, en allebei verdienen ze wat meer aandacht dan de legende meestal krijgt.
The Blue Blazer
Thomas ontwikkelde zijn bekendste showstuk in de El Dorado gambling saloon in San Francisco. De methode is eenvoudig uit te leggen en lastig om goed uit te voeren. Je mengt Scotch whisky en kokend water in één verzilverde mok, steekt de vloeistof aan en giet de vlammende straal heen en weer tussen twee mokken. Suiker en een twist van citroenschil maken het af.
Het bekende oorsprongsverhaal vertelt over een mijnwerker die binnenkwam en om een drankje vroeg dat hem "right down to my gizzard" zou laten schudden, al is dat meer folklore dan vaststaande geschiedenis. Of het precies zo is gegaan, valt onmogelijk te bewijzen. Het is een anekdote die door cocktailschrijvers is doorgegeven, geen gedocumenteerde gebeurtenis, dus zie het als een mooi verhaal en niet als feit.
Thomas zelf beschreef het effect in zijn boek: "If well done this will have the appearance of a continued stream of liquid fire." Als je het ooit thuis probeert, gebruik dan een stabiele ondergrond, houd brandbare spullen uit de buurt en zorg dat je een deksel of vochtige doek binnen handbereik hebt. Het ziet er spectaculair uit, en het is ook echt gevaarlijk.
The Tom and Jerry
The Tom and Jerry is een warme, gekruide feestdrank op basis van een beslag van eieren en suiker, aangevuld met brandy en rum en heet geserveerd. Thomas beweerde dat hij hem had uitgevonden en droeg veel bij aan de populariteit ervan in de Verenigde Staten.
De geschiedenis van het drankje gaat echter verder terug dan hij. Dat is een mooi voorbeeld van het verschil tussen legende en bewijs. Hij was een briljante promotor, en soms volgde de eer simpelweg de promotie.
| Drink | Waar het aan Thomas wordt gekoppeld | Wat we met zekerheid kunnen zeggen |
|---|---|---|
| Blue Blazer | Ontwikkeld in de El Dorado, San Francisco | Thomas maakte het beroemd en noteerde de techniek |
| Tom & Jerry | Door hem geclaimd als eigen uitvinding | Hij maakte het populair, maar het bestond al vóór hem |
| Whiskey Sour | Verschijnt in zijn gids uit 1862 | Oudste bekende gedrukte recept |
Wat vond Jerry Thomas van drinken?
Thomas werkte in een ruwe drinkcultuur. In veel saloons werd whiskey verkocht om snel achterover te slaan, en het idee van een gemengde drank waar je rustig voor gaat zitten was nog behoorlijk nieuw.
Zijn aanpak ging juist de andere kant op. Een cocktail was iets gemaakt: in balans, gekoeld en met zorg gepresenteerd. De ingrediënten deden ertoe, de techniek deed ertoe, en ook degene die het drankje maakte.
Twee praktische ontwikkelingen hielpen daarbij. Halverwege de negentiende eeuw werd ijs in Amerikaanse steden steeds beter verkrijgbaar, en door groeiende transportnetwerken kwamen ook verse citrus, meer soorten sterke drank en likeuren binnen bereik. Daardoor werden de drankjes waar Thomas over schreef makkelijker te maken, al verdient hij alle eer voor het samenbrengen van die elementen tot een samenhangend vak.
Als je thuis een beetje van dat denken wilt proeven, maak dan eens een klassieke drank met sterke drank, suiker en bitters, en let extra op temperatuur en verdunning. Juist die twee details maken het verschil tussen een goede old fashioned en een middelmatige.
Het minder glamoureuze einde
De latere jaren van the Professor laten zien hoe snel een bartendersfortuin kan kantelen. Thomas speculeerde op Wall Street en verloor flink. Hij moest zijn succesvolle saloon verkopen en zijn kunstcollectie veilen, met werk van prominente illustratoren uit die tijd.
Hij probeerde nog een andere bar te openen, maar wist de populariteit van zijn zaak aan Broadway nooit meer terug te winnen. Hij stierf in New York in december 1885 aan apoplexy, de oude term voor een beroerte. Hij was 55.
Dat verhaal voegt iets toe wat de heroïsche versie vaak weglaat. Thomas was een showman die aandacht begreep, maar net als veel mensen met een talent voor optreden niet altijd voorzichtig was met geld.
Waarom Jerry Thomas nog altijd belangrijk is
Zijn nalatenschap bestaat uit twee delen: wat hij zelf deed en wat anderen er daarna mee deden.
Wat hij deed, was een vak een geschreven basis geven. Zijn boek werd het startpunt voor latere bartendershandboeken, en het idee dat recepten konden worden vastgelegd, vergeleken en verbeterd, is rechtstreeks van hem afkomstig.
Wat anderen daarna deden, is minstens zo veelzeggend. Toen de moderne craft-cocktailrevival aan het eind van de twintigste eeuw op gang kwam, hielpen bartenders als Dale DeGroff, die in de jaren tachtig de bar van de Rainbow Room in New York runde, om klassieke drankjes terug te brengen door opnieuw naar de oude bronnen te grijpen. Thomas' boek was een van de belangrijkste van die bronnen.
Ook latere schrijvers hielden zijn reputatie levend. David Wondrichs boek Imbibe! uit 2007 vertelde zijn verhaal aan een nieuwe generatie drinkers, en blijft een van de beste plekken om te beginnen als je zijn volledige biografie wilt lezen.
Onder cocktailhistorici bestaat ook een eerlijke discussie over hoeveel eer Thomas persoonlijk verdient en hoeveel aan de cultuur om hem heen. Hij bedacht niet elk drankje dat aan hem wordt toegeschreven, en sommige recepten in zijn boek kwamen van andere bartenders. Toch deed niemand wat hij deed: hij bundelde het vak, gaf het een naam en liet mensen het serieus nemen.
Veelgestelde vragen over Jerry Thomas
Heeft Jerry Thomas de cocktail uitgevonden? Nee. Cocktails bestonden al vóór hem. Hij documenteerde en populariseerde ze, en zijn boek uit 1862 is de eerste grote Amerikaanse bundeling.
Waar staat Jerry Thomas het meest om bekend? Drie dingen: het schrijven van het eerste Amerikaanse drankboek, het opvoeren van de vlammende Blue Blazer en het geven van vroege status aan bartenden als beroep.
Hoe heette zijn boek? How to Mix Drinks, or The Bon-Vivant's Companion, meestal de Bar-Tender's Guide genoemd.
Is de Blue Blazer veilig om thuis te maken? Er komt brandende alcohol en kokend water aan te pas, dus er is echt risico. Probeer het alleen als je ervaring hebt, alles stabiel staat en je weet hoe je de vlam kunt doven.
Conclusie
Jerry Thomas was een goudzoeker, performer en auteur die iets begreep wat zijn concurrenten niet zagen: dat een drankje zowel een ambacht als theater kon zijn. Zijn gids uit 1862 gaf bartenden een geschreven fundament, en het vak bouwt daar sindsdien nog altijd op voort.
De volgende keer dat je een whiskey sour bestelt of ziet hoe een bartender met zorg een klassieker maakt, proef je een klein stukje van zijn nalatenschap. Bekijk onze klassieke cocktailrecepten en begin met een van de zijne, en merk dan hoeveel van het vak neerkomt op balans en techniek.